Histeroskopi Tüp Bebek Öncesi Gerekli mi?

Histeroskopi, rahim ağzından ilerletilen ince bir kamerayla rahim içinin doğrudan incelenmesidir. İlk kez tüp bebek tedavisine başlayan ve ultrasonu normal olan binlerce kadını kapsayan araştırmalar, rutin histeroskopinin canlı doğum şansını arttırmadığını gösterdi. Polip, miyom, yapışıklık ya da rahim perdesi şüphesinde ise tanı ve tedavi aynı işlemde yapılabilir.

Kısa cevap

Ultrasonu normal olan ve şikayeti bulunmayan kadınlarda tüp bebek öncesinde rutin histeroskopi gerekmez.
Ultrasonda polip ya da miyom şüphesi, düzensiz kanama veya rahim içinde yapışıklık ihtimali varsa histeroskopi önerilir.
Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığında histeroskopi rutin bir zorunluluk değildir; hekimle birlikte değerlendirilir.

Histeroskopi Nedir? Tanısal, Operatif ve Ofis Histeroskopi

Histeroskopide rahim ağzından ilerletilen ince bir kameranın yardımıyla rahim içi ekranda görüntülenir. Görüntünün netleşmesi için rahim içi, serum fizyolojikle hafifçe genişletilir. Karna kesi yapılmaz ve hasta çoğu zaman aynı gün evine döner.

Tanısal ve operatif histeroskopi arasındaki fark

Tanısal histeroskopinin amacı rahim içine bakmaktır. Operatif histeroskopide ise polip, miyom, yapışıklık ya da rahim perdesi gibi bir sorun aynı işlemde giderilir. Tanısal histeroskopi sırasında küçük bir polip fark edilirse çoğu zaman aynı seansta alınabilir.

Özellik	Tanısal / ofis histeroskopi	Operatif histeroskopi
Amacı	Rahim içini görmek, küçük işlemler yapmak	Polip, miyom, yapışıklık ya da perdeyi gidermek
Nerede yapılır?	Muayene ya da işlem odasında	Çoğunlukla ameliyathanede
Anestezi	Çoğu zaman gerekmez	Sedasyon ya da genel anestezi uygulanabilir
Komplikasyon sıklığı*	Yaklaşık binde 1	Yaklaşık yüzde 1
Günlük yaşama dönüş	Çoğu zaman aynı gün	Genellikle bir iki gün içinde

*Komplikasyon sıklıkları, 13.600 işlemin incelendiği çok merkezli bir çalışmadan alınmıştır.

Ofis histeroskopi ve anestezi gerekir mi?

Ofis histeroskopide çok ince bir kamera kullanılır ve çoğu zaman vajinayı açmak için kullanılan alete (spekülum) bile gerek kalmaz. Bu yöntemle işlem genellikle anestezi olmadan yapılabilir; bazı kadınlar işlem sırasında adet sancısına benzer bir kramp hissedebilir. Rahim ağzına uygulanan lokal anestezinin ağrıyı azalttığı bilinmektedir. Daha kapsamlı operatif işlemlerde ise sedasyon ya da genel anestezi tercih edilir. İşlemin nasıl yapıldığını histeroskopi sayfamızda ayrıntılı olarak anlatıyoruz.

Tüp Bebek Öncesi Rahim İçi Değerlendirme Nasıl Yapılır?

Tüp bebek öncesinde rahim içi değerlendirmesi için tek bir yöntem yoktur. Her yöntemin gösterebildikleri ve sınırları farklıdır; bu nedenle değerlendirme genellikle vajinal ultrasonla başlar, gerektiğinde diğer yöntemlere geçilir.

Yöntem	Ne gösterir?	Sınırı	Ağrı ve anestezi	Ne zaman seçilir?
Vajinal ultrason	Rahim iç zarı, miyomun yeri, belirgin polipler	Küçük polipleri ve ince yapışıklıkları kaçırabilir	Ağrısız	Herkese ilk basamak
Üç boyutlu ultrason	Rahmin şeklini (perde, T şekilli rahim)	Cihaza ve deneyime bağlıdır	Ağrısız	Rahimde şekil bozukluğu şüphesi
Rahim içine sıvı verilerek yapılan ultrason	Rahim içindeki polip ve miyomları	Tüplerin açıklığını sınırlı gösterir	Hafif kramp	Ultrasonda şüphe olduğunda
Rahim filmi (HSG)	Tüplerin açıklığını ve rahim boşluğunun genel şeklini	Rahim içindeki küçük sorunları ayırt etmekte zayıftır	Hafif ya da orta kramp	Tüp açıklığı sorusu
Histeroskopi	Rahim içini doğrudan görür, gerekirse aynı seansta tedavi eder	Girişimsel bir işlemdir; tüplerin açıklığını göstermez	Ofiste çoğunlukla anestezisiz	Şüphenin doğrulanması ve tedavisi

Rahim filmi ile histeroskopi farklı sorulara cevap verir: Rahim filmi tüplerin açık olup olmadığını gösterirken histeroskopi rahim içini doğrudan incelemeye yarar. Hangi durumda rahim filminin yeterli olduğunu tüp bebek öncesi rahim filmi yazımızda anlatıyoruz.

Tüp Bebek Öncesi Herkese Histeroskopi Gerekli mi? Araştırmalar Ne Diyor?

Rahim içinde fark edilmemiş bir sorunun tüp bebek başarısını düşürebileceği düşüncesi, uzun süre “her kadına histeroskopi yapılmalı” görüşünü destekledi. Bu görüşü sınamak için yapılan iki büyük çalışma ise farklı bir tablo ortaya koydu.

İlk tüp bebek denemesinde: inSIGHT çalışması

2016’da yayımlanan inSIGHT çalışmasına, ilk kez tüp bebek tedavisine başlayacak ve ultrasonunda rahim içi normal görünen 750 kadın katıldı. Kadınların bir kısmına tedaviden önce anestezisiz histeroskopi yapıldı, diğerleri doğrudan tüp bebeğe başladı. Canlı doğum oranı histeroskopi yapılan grupta %57, yapılmayan grupta %54 oldu ve bu fark istatistiksel olarak anlamlı değildi. Araştırmacılar, ultrasonu normal olan kadınlara rutin histeroskopi önerilmemesi gerektiği sonucuna vardı.

Tekrarlayan başarısızlıkta: TROPHY çalışması ve ESHRE önerileri

Aynı yıl yayımlanan TROPHY çalışmasına, daha önce iki ile dört tüp bebek denemesi başarısız olan ve ultrasonu normal 702 kadın katıldı. Bu çalışmada da canlı doğum oranı her iki grupta %29 bulundu. Yani tekrarlayan başarısızlık yaşayan kadınlarda bile, ultrason normalse histeroskopinin sonucu değiştirmediği görüldü.

Avrupa Üreme Tıbbı Derneği (ESHRE) de 2023’te yayımladığı önerilerde tarama amacıyla yapılan histeroskopiyi rutin kullanım için önermiyor; ancak tekrarlayan tutunma başarısızlığı yaşayan kadınlarda düşünülebileceğini belirtiyor. İngiltere Ulusal Sağlık ve Bakım Enstitüsü (NICE) da histeroskopinin, rahimde bir sorundan şüphelenilmedikçe ve yalnızca tüp bebek başarısını artırmak amacıyla önerilmemesi gerektiğini vurguluyor.

Bu konudaki çalışmaların ortak sonucu

Cochrane’in 2019 tarihli değerlendirmesi bu konuda iki farklı bulguyu birlikte sunuyor. Tüm çalışmalar birlikte ele alındığında tüp bebek öncesi histeroskopinin canlı doğum oranını biraz artırabileceği görülüyor; ancak bu kanıtın kalitesi düşük. Yalnızca güvenilirliği yüksek çalışmalara bakıldığında ise bir fayda görülmüyor. Cochrane bu nedenle rutin histeroskopiyi destekleyen yüksek kaliteli bir kanıt bulunmadığı sonucuna varıyor.

Rutin histeroskopide ne sıklıkla bulgu çıkıyor?

Rutin histeroskopi yapıldığında bir bulguya rastlanması hiç de nadir değildir. Tüp bebek öncesinde ofis histeroskopisi yapılan 1.000 kadının incelendiği bir çalışmada kadınların %62’sinde rahim içi normaldi; %32’sinde polip, %3’ünde submüköz miyom, %3’ünde ise rahim içi yapışıklık saptandı. Ancak bir bulgunun saptanması, onu tedavi etmenin canlı doğum şansını artıracağı anlamına gelmez. inSIGHT ve TROPHY çalışmalarının gösterdiği de tam olarak budur.

Tüp Bebek Öncesi Histeroskopi Kimlere Önerilir?

Histeroskopi yapılıp yapılmayacağına, herkese uygulanan bir kurala göre değil, kişinin öyküsüne ve ultrason bulgularına göre karar verilir. Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan durumlarda genel yaklaşımı özetler.

Durum	Genel yaklaşım	Gerekçe
İlk tüp bebek denemesi, ultrason normal, şikayet yok	Rutin olarak gerekmez	inSIGHT çalışması, ESHRE ve NICE önerileri
Ultrasonda, rahim filminde ya da sıvılı ultrasonda şüpheli bulgu	Önerilir	Şüphenin doğrulanması ve aynı seansta tedavi
Adet arası ya da düzensiz kanama	Önerilir	Polip ya da miyom olasılığı
Kürtaj, rahim içi ameliyat ya da enfeksiyon öyküsü; adet miktarında belirgin azalma	Önerilir	Rahim içi yapışıklık şüphesinde en güvenilir tanı yöntemi histeroskopidir
İki ile dört başarısız deneme, ultrason normal	Rutin değil; hekimle birlikte değerlendirilir	TROPHY çalışması ve ESHRE önerileri
Tekrarlayan düşük	Rahmin değerlendirilmesi gerekir; yöntemi hekim belirler	Rahim içi ve rahim şekli sorunlarının araştırılması
Rahim şeklinde bozukluk şüphesi	Üç boyutlu ultrason, gerekirse histeroskopi	Rahim perdesi ya da T şekilli rahim olasılığı

Histeroskopiyle Tedavi Edilen Durumlar: Polip, Miyom, Yapışıklık ve Rahim Perdesi

Histeroskopinin asıl gücü, bir sorun bulunduğunda onu çoğu zaman aynı işlemde tedavi edebilmesidir. Ancak her durum için tedavinin gebelik şansına etkisini gösteren kanıt aynı güçte değildir.

Durum	Histeroskopik işlem	Kanıtın durumu	Ayrıntılı bilgi
Rahim içi polip	Polipin alınması	Aşılama öncesinde gebelik oranını artırdığını gösteren tek bir rastgele çalışma var; tüp bebek için böyle bir çalışma yok	Polip tüp bebek
Submüköz miyom	Histeroskopik miyomektomi	Rahim boşluğunu bozan miyomların alınması yaygın yaklaşımdır; rastgele çalışma verisi sınırlıdır	Miyom tüp bebek, histeroskopik miyomektomi
Rahim içi yapışıklık (Asherman sendromu)	Yapışıklıkların açılması	Adetlerin azaldığı ya da kesildiği kadınlarda önerilir; yapışıklık tekrarlayabilir	Rahim içi yapışıklıkları
Rahim perdesi (septum)	Perdenin kesilmesi	Rastgele gruplara ayrılmış tek çalışmada canlı doğum oranı kesilen grupta %31, kesilmeyen grupta %35 bulundu; karar kişiye göre verilir	Rahim perdeleri
T şekilli rahim	Rahim boşluğunun genişletilmesi	Kanıt sınırlıdır	T şekilli rahim

Kronik endometrit: Histeroskopi tek başına tanı koydurmaz

Kronik endometrit, rahim iç zarının uzun süren ve çoğu zaman belirti vermeyen iltihabıdır. Histeroskopide görülen küçük polipler, ödem ya da kızarıklık bu tanıyı düşündürebilir; ancak kesin tanı, rahim iç zarından alınan biyopsinin özel bir boyama (CD138) ile incelenmesiyle konur. Tedavinin tüp bebek sonucuna etkisi ise hâlâ tartışmalıdır.

Histeroskopi Ağrılı mı, Riskleri Nelerdir?

Ofis histeroskopisi çoğu kadın tarafından iyi tolere edilir; işlem birkaç dakika sürer ve sıklıkla adet sancısına benzer bir kramp hissedilir. İşlemden sonra bir iki gün hafif lekelenme ve kasık ağrısı olabilir. Operatif histeroskopi anestezi altında yapıldığı için işlem sırasında ağrı hissedilmez.

Histeroskopi güvenli bir işlemdir; ancak her girişimde olduğu gibi bazı riskleri vardır. 13.600 histeroskopinin incelendiği çok merkezli bir çalışmada komplikasyon oranı genel olarak binde 3 civarındaydı. Bu oran tanısal işlemlerde binde 1’in biraz üzerinde, operatif işlemlerde ise yüzde 1’e yakındı. En sık görülen komplikasyon rahim duvarının delinmesiydi; bunu kanama, enfeksiyon ve işlemde kullanılan sıvının vücutta birikmesi izledi. Riskin en yüksek olduğu işlem, rahim içi yapışıklıkların açılmasıydı.

Histeroskopi Ne Zaman Yapılır, Sonrasında Embriyo Transferi Ne Zaman Olur?

Histeroskopi genellikle adet kanaması bittikten sonraki ilk günlerde yapılır. Bu dönemde rahim iç zarı ince olduğu için rahim içi daha net görülür. Histeroskopiden sonra tüp bebek tedavisine ne zaman başlanacağı, yapılan işlemin türüne göre değişir. Bu konuda kesin bir süre belirleyen güçlü bir kanıt bulunmadığı için aşağıdaki tablo klinik uygulamadaki genel eğilimleri gösterir; zamanlamaya her hasta için hekim karar verir.

Yapılan işlem	Genel yaklaşım	Not
Yalnızca tanısal ya da ofis histeroskopisi	Çoğu zaman bir sonraki adet döngüsü	inSIGHT çalışmasında histeroskopi tüp bebekten bir ile üç ay önce yapıldı
Polip alınması	Çoğu zaman bir sonraki adet döngüsü	Patoloji sonucu beklenebilir
Submüköz miyom alınması	Birkaç adet döngüsü beklenebilir	Miyomun boyutuna ve rahim duvarındaki derinliğine göre değişir
Rahim perdesinin kesilmesi	Genellikle bir iki adet döngüsü	Kontrol görüntülemesi yapılabilir
Rahim içi yapışıklıkların açılması	İyileşme ve kontrol histeroskopisinden sonra	Yapışıklık yeniden oluşabilir

Embriyo transferinden önce rahim iç zarının yeterli kalınlığa ulaşıp ulaşmadığı ultrasonla izlenir. Bu konuda endometrium kalınlığı kaç olmalı ve dondurulmuş embriyo transferi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Histeroskopi ve Tüp Bebek Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar

Yaygın inanış	Gerçek
Tüp bebekten önce herkese histeroskopi şarttır.	Ultrasonu normal ve şikayeti olmayan kadınlarda yapılan büyük araştırmalarda rutin histeroskopi canlı doğum oranını artırmadı.
Histeroskopi tüp bebek başarısını garanti eder.	Rahim içinde bir sorun varsa onu tedavi eder; ancak tüp bebek başarısı embriyonun kalitesi ve kadının yaşı gibi birçok etkene bağlıdır.
Histeroskopi hiç ağrı yapmaz.	Ofis histeroskopisinde çoğu zaman adet sancısına benzer bir kramp hissedilir.
Histeroskopi için mutlaka narkoz gerekir.	Ofis histeroskopisi çoğu zaman anestezi olmadan yapılır; operatif işlemlerde ise anestezi gerekebilir.
Rahim çizme (endometrial scratch) embriyo tutunmasını artırır.	1.364 kadının katıldığı rastgele bir çalışmada canlı doğum oranı her iki grupta %26,1 bulundu; ESHRE rutin kullanımı önermiyor.
Kronik endometrit histeroskopide görülerek kesinleşir.	Histeroskopi şüphe uyandırabilir; kesin tanı biyopsi ve CD138 boyamasıyla konur.
Rahim perdesi her zaman kesilmelidir.	Rastgele gruplara ayrılmış tek çalışmada perdenin kesilmesinin canlı doğum oranını artırdığı gösterilemedi.
Rahim filmi normalse rahim içinde sorun yoktur.	Rahim filmi rahim içindeki küçük polipleri ve ince yapışıklıkları gözden kaçırabilir.

Centrum’da Tüp Bebek Öncesi Rahim İçi Değerlendirme

Centrum Tüp Bebek Merkezi’nde tüp bebek hazırlığı sırasında rahim içi öncelikle vajinal ultrasonla değerlendirilir. Histeroskopi; ultrasonda polip, miyom ya da yapışıklık şüphesi bulunduğunda, düzensiz kanama ya da önceki rahim içi işlemler gibi bir öykü olduğunda veya tekrarlayan başarısızlık yaşayan hastalarda hekimin değerlendirmesiyle planlanır.

Sorularınız için randevu alabilir veya doktorlarımızı tanıyabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Ultrasonum normalse yine de histeroskopi yaptırmalı mıyım?

Rutin olarak gerekmez. İlk tüp bebek denemesine başlayan ve ultrasonu normal olan kadınlarla yapılan büyük bir çalışmada histeroskopinin canlı doğum oranını artırmadığı görüldü. Ancak düzensiz kanama ya da önceki rahim içi işlemler gibi bir öykünüz varsa hekiminiz histeroskopi önerebilir.

Histeroskopi tüp bebek başarısını artırır mı?

Rahim içinde polip, miyom ya da yapışıklık gibi bir sorun varsa histeroskopi bu sorunu giderir. Rahim içinde bir sorun beklenmeyen kadınlarda ise rutin histeroskopinin başarıyı artırdığı gösterilmedi.

Kaç başarısız denemeden sonra histeroskopi yapılmalı?

Bunun için kesin bir sayı yoktur. İki ile dört başarısız deneme yaşayan ve ultrasonu normal olan kadınlarla yapılan bir çalışmada histeroskopi canlı doğum oranını değiştirmedi. Bu nedenle karar, ultrason bulguları ve diğer olası nedenler birlikte değerlendirilerek verilir.

Histeroskopi ile rahim filmi arasındaki fark nedir?

Rahim filmi (HSG) tüplerin açık olup olmadığını gösterir ve rahim boşluğunun genel şeklini ortaya koyar. Histeroskopi ise rahim içini doğrudan görür ve gerekirse aynı seansta tedavi imkânı sunar; ancak tüplerin açıklığını göstermez.

Histeroskopi ağrılı mı, narkoz gerekir mi?

Ofis histeroskopisi çoğu zaman anestezi olmadan yapılır ve adet sancısına benzer bir kramp hissedilebilir. Polip ya da miyom alınması gibi daha kapsamlı işlemlerde sedasyon veya genel anestezi uygulanabilir.

Histeroskopi adetin hangi gününde yapılır?

Genellikle adet kanaması bittikten sonraki ilk günlerde yapılır. Bu dönemde rahim iç zarı ince olduğu için rahim içi daha net görülür.

Histeroskopiden sonra embriyo transferi ne zaman yapılır?

Yalnızca tanısal histeroskopi ya da polip alınması yapıldıysa tüp bebek tedavisi çoğu zaman bir sonraki adet döngüsünde başlayabilir. Miyom alınması ya da yapışıklıkların açılması gibi daha kapsamlı işlemlerden sonra daha uzun bir bekleme planlanabilir.

Histeroskopinin riskleri nelerdir?

Histeroskopi güvenli bir işlemdir ve komplikasyon oranı oldukça düşüktür. Nadiren rahim duvarının delinmesi, kanama, enfeksiyon ya da kullanılan sıvının vücutta birikmesi görülebilir. Risk, operatif işlemlerde tanısal işlemlere göre biraz daha yüksektir.

Rahim çizme (scratch) işlemi tüp bebek başarısını artırır mı?

Hayır. Bu konuyu inceleyen büyük çalışmalarda rahim çizmenin canlı doğum oranını artırmadığı görüldü. ESHRE de bu uygulamayı rutin kullanım için önermiyor.

Kaynakça

Smit JG, Kasius JC, Eijkemans MJC ve ark. Hysteroscopy before in-vitro fertilisation (inSIGHT): a multicentre, randomised controlled trial. Lancet. 2016;387(10038):2622–2629. doi:10.1016/S0140-6736(16)00231-2
El-Toukhy T, Campo R, Khalaf Y ve ark. Hysteroscopy in recurrent in-vitro fertilisation failure (TROPHY): a multicentre, randomised controlled trial. Lancet. 2016;387(10038):2614–2621. doi:10.1016/S0140-6736(16)00258-0
Kamath MS, Bosteels J, D’Hooghe TM ve ark. Screening hysteroscopy in subfertile women and women undergoing assisted reproduction. Cochrane Database Syst Rev. 2019;4:CD012856. doi:10.1002/14651858.CD012856.pub2
Bosteels J, van Wessel S, Weyers S ve ark. Hysteroscopy for treating subfertility associated with suspected major uterine cavity abnormalities. Cochrane Database Syst Rev. 2018;12:CD009461. doi:10.1002/14651858.CD009461.pub4
ESHRE Add-ons Working Group, Lundin K, Bentzen JG ve ark. Good practice recommendations on add-ons in reproductive medicine. Hum Reprod. 2023;38(11):2062–2104. doi:10.1093/humrep/dead184
ESHRE Working Group on Recurrent Implantation Failure. ESHRE good practice recommendations on recurrent implantation failure. Hum Reprod Open. 2023;2023(3):hoad023.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Fertility problems: assessment and treatment. NICE guideline NG257. 2026.
Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Fertility evaluation of infertile women: a committee opinion. Fertil Steril. 2021;116(5):1255–1265. doi:10.1016/j.fertnstert.2021.08.038
Hinckley MD, Milki AA. 1000 office-based hysteroscopies prior to in vitro fertilization: feasibility and findings. JSLS. 2004;8(2):103–107. PMID: 15119651
Jansen FW, Vredevoogd CB, van Ulzen K, Hermans J, Trimbos JB, Trimbos-Kemper TC. Complications of hysteroscopy: a prospective, multicenter study. Obstet Gynecol. 2000;96(2):266–270. PMID: 10908775
Cooper NAM, Khan KS, Clark TJ. Local anaesthesia for pain control during outpatient hysteroscopy: systematic review and meta-analysis. BMJ. 2010;340:c1130. PMID: 20332307
AAGL. AAGL practice report: practice guidelines on intrauterine adhesions developed in collaboration with the European Society of Gynaecological Endoscopy (ESGE). J Minim Invasive Gynecol. 2017;24(5):695–705. doi:10.1016/j.jmig.2016.11.008
Rikken JFW, Verhorstert KWJ, Emanuel MH ve ark. Septum resection versus expectant management in women with a septate uterus: an international multicentre open-label randomized controlled trial. Hum Reprod. 2021;36(5):1260–1267. doi:10.1093/humrep/deab037
Lensen S, Osavlyuk D, Armstrong S ve ark. A randomized trial of endometrial scratching before in vitro fertilization. N Engl J Med. 2019;380(4):325–334. doi:10.1056/NEJMoa1808737
Lensen SF, Armstrong S, Gibreel A ve ark. Endometrial injury in women undergoing in vitro fertilisation (IVF). Cochrane Database Syst Rev. 2021;6:CD009517. doi:10.1002/14651858.CD009517.pub4
Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete, 30.09.2014, Sayı: 29135.