Blog

infertilite

Kısırlık Belirtileri Erkek

Çocuk sahibi olamayan çiftlerin %25’inde sadece erkeğe bağlı bozuklar, çiftlerin %40-50’sinde ise hem kadına hem erkeğe ait bozukluklar birlikte görülmektedir. Bu çiftlerde yapılması gereken tetkiklerin başında Semen analizi (spermiyogram) gelmektedir. Sperm sayısı ve hareketlilik ile beraber sperm hücrelerinin morfolojik yapısı (dış görünüşü) da önem taşımaktadır. Sperm tahlili ile ilgili yapılan araştırmada aynı erkeğin çeşitli zaman dilimlerinde yapılan sperm analizinin değişik sonuçlar görüldüğü ortaya konulmuştur. Bu nedenle sağlıklı sonuç elde edilebilmesi için 2-3 kez spermiyogram tahlili gerekebilir.

Spermiyogram (Sperm Tahlili)

Spermiyogram (sperm tahlili) sperm sayısı, hareketi ve şeklinin değerlendirildiği bir testtir. Bu testte ayrıca  normal spermlerin anormal şekilli spermlere oranı, hareketi iyi sperm miktarı, semen örneğinin hacmi, likefaksiyonu, lökosit varlığı, rengi, fruktoz miktarı, pH gibi özellikler de değerlendirilir. Hareket tiplerine göre sınıflama yapılarak değerlendirilir. Bu tahlil en az 3 günlük cinsel perhiz sonrası yapılır. Tahlilin doğru sonuç vermesi için sperm örneği 1 saat içinde laboratuara ulaştırılmış olmalıdır. Tercihen sperm örneği laboratuara yakın bir mekanda verilmelidir. Bu amaçla tahlilin yapıldığı merkezlerde sperm örneği verilebilen bir alan bulunmaktadır. Birkaç farklı sperm değerlendirme kriteri kullanılmaktadır. Bunlardan biri Kruger kriterleridir. Özellikle sperm şekil bozukluklarına yönelik değerlendirme yapan bir yöntemdir. Özel bir boyama sonrasında sperm şekil (morfoloji) özellikleri incelenerek örneğin fertilite (doğurganlık) kapasitesine olabilecek etkisi belirlenir. Sperm analizi sonucuna göre ideal kararı alabilmek için 1 ay ara ile yapılmış en az 2 farklı sperm örneği incelenmelidir. Eğer sperm analizinde bir sorun saptanırsa erkeğin fiziksel ve hormonal olmak üzere ileri muayenesine geçilir.

Normal sperm analizi

Normal kabul edilen bir sperm analizinde sonuçlar şu şekilde olmalıdır:

  • Spermin hacmi 1.5-5 ml’den fazla
  • ml’ye düşen sperm sayısı 15 milyon’dan fazla
  • total sperm sayısı  39 milyondan fazla
  • toplam hareketli sperm sayısı (motilite)  % 40’dan fazla
  • ileri hareketli sperm sayısı %32’den fazla
  • asitlik değeri (pH) 7.2’den yüksek
  • normal morfolojili (yapılı) sperm sayısı %4’den fazla  (Kruger’e göre)
  • canlılık  %58’den fazla
  • lökosit  1,000,000/ml’den az

Eğer hastada ilk sperm analizinde sperm bulunamazsa ikinci veya üçüncü kez yapılan sperm analizinde birkaç adet sperm bulunabilirse, bu spermler dondurularak saklanabilir. Böylece erkeğe biopsi (TESE) yapılmasına gerek olmadan mikroenjeksiyon uygulanabilir. Spermiogram için Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) belirlediği normal değerler: En az iki kez yapılan spermiogram analizinde;

  • Hacim  1.5-5 mL
  • Sperm sayısı (konsantrasyon  > 20 milyon /mL
  • Hareket (motilite) > % 50
  • Progresif hareket > %30
  • Canlılık > %75
  • pH  > 7.2
  • Morfoloji (normal yapı) -WHO > %50
  • Morfoloji (normal yapı) -Kruger > %15
  • Lökosit  < 1,000,000/ml

Erkek Kısırlığında İleri Tetkikler

Erkek kısırlığının sebebini araştırmak için üroloji uzmanından danışmanlık istenmektedir. Erkekte varikosel, inmemiş testis gibi durumların incelenmesi ve onarılması amaçlanmaktadır.

Erkek Kısırlığının Araştırılması İçin İstenen Tahliller

  1. Foliküler stimülan hormon ( FSH )
  2. Luteinizan hormone ( LH )
  3. Prolaktin ( PRL )
  4. Testosteron ( T )

Erkek Kısırlığının Tedavisi:

Erkeğe bağlı kısırlık durumlarında sadece hormonal bozukluğu olan hastalarda ilaç tedavisi uygulanmaktadır. Bu grubun dışındaki bozukluklar için günümüzde herhangi bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır. Bu nedenle sperme ait çeşitli bozuklukları olan hastalarda ilaç kullanımı etkili olmamakla beraber ekonomik ve zaman kaybına da yol açmaktadır.

Aşılama İşlemi:

Hafif sperm bozukluklarında aşılama işlemi uygulanabilir. Bu işlem kadında yumurtlamanın sağlanması ile beraber uygulanmaktadır. Bu tedavi işlemi en fazla 3 kere denenmelidir. Bu yöntemde başarı elde edilebilmesi için yapılan sperm analizi sonucunda 5 milyon ve üzeri hareketli sperm bulunması gerekmektedir. Bu değerlerin altındaki hastalara ise Tüp Bebek Uygulaması (IVF/ICSI) yapılmaktadır.

Azoospermi:

Azoospermi görülen hastalarda ejekulat (semen) olmakla beraber ejekulat içerisinde hiç sperm bulunmamaktadır. Sperm kanallarında tıkanıklık, sperm üretiminin olmaması ve hormonal bozukluklar azoospermiye sebep olmaktadır. Azoospermi teşhisi koyabilmek için en az 1 ay ara ile bakılan en az 2 sperm sonucunda hiç sperme rastlanmamış olması gerekmektedir.

Azoospermi tedavisi:

Azoosperminin nedenini araştırmak için üroloji uzmanı tarafından muayene, hormon tahlilleri, sperm tahlili, ultasonografi gibi çeşitli tetkikler yapılır. Eğer azoosperminin sebebi kanallardaki tıkanıklık ise bu sorun genellikle ameliyat tedavisi ile düzelir. Hormonal bozukluklarda ise bozukluğun sebebine yönelik tedavi önerilir. Fakat sorun sperm üretiminde ise (nonobstruktif azoospermi) bu hastaların büyük kısmına uygulanacak tek çare testisten ameliyat ile parça alınarak sperm aramaktır. Bu işleme Mikro Tese adı verilir. Bu yöntemle hastaların yarısında sperm bulunabilmektedir. Bu işlem ile alınan spermler ICSI (Tüp Bebek) yönteminde kullanılabilir.

Mikro TESE yöntemi ile sperm bulunamayan hastaların çocuk sahibi olabilmesi için günümüzde henüz bir yöntem bulunmamaktadır. Bununla birlikte bu konuda yapılan bazı araştırmalar, gelecek yıllarda kök hücre veya spermatogenik kök hücrelerin kullanılarak sperm elde edilmesini sağlayabilir.

Sperm üretiminin olmamasına bağlı azoospermi hastalarında FSH hormonunun yüksek olduğu saptanır.  Eğer bu değer düşük ise üretim bozukluğuna değil hormon eksikliğine bağlı olarak azoospermi görüldüğü belirlenir. FSH’ın normal düzeyde olması sperm üretiminin normal olduğu anlamına gelmez bazen de koromozomal/genetik inceleme yapılması gerekmektedir.

Azoospermik Erkeklerde Testisten Sperm Elde Etme Yöntemleri Nelerdir?

  • TESE (Testicular Sperm Extraction): Açık operasyonla alınan testis dokusundan sperm elde etme yöntemidir.
  • TESA (Testicular Sperm Aspiration): İğne ile testis dokusuna girilerek sperm elde etme yöntemidir.
  • MESA (MicroEpididymal Sperm Aspiration): Epididim dokusundan operasyon mikroskobu yardımıyla sperm elde etme yöntemidir.
  • PESA (Percutaneous Epididymal Sperm Aspiration): İğne ile epididim dokusuna girilerek sperm elde etme yöntemidir.
  • MikroTESE (Microdissection TESE): Testisten mikroskop eşliğinde sperm elde etme yöntemidir.

Mikro TESE ameliyatı nasıl yapılır?

Eski yıllarda yapılan TESE ameliyatı yerini Mikro TESE yöntemine bırakmıştır. TESE yönteminde testis dokusundan ameliyatla ufak bir parça örnek çıkarılır fakat Mikro TESE’de testis ameliyat sırasında mikroskop ile incelenerek sadece sperm gözlenen bölgeden doku örneği alınır. Bu şekilde sperm bulma şansı artmakla birlikte en az miktarda testis sokusu alınarak testise verilecek zarar en aza indirilir. Böylece testosteron hormonunun zarar görmesi de önlenir. Ameliyat üroloji uzmanları tarafından ve genellikle genel anestezi altında yapılır.

İleri Tetkikte Genetik Hastalık Olduğu Düşünülen Erkeklere Uygulanan Tetkikler

Kistik Fibrozis:

Kistik Fibrozis, CFTR genindeki mutasyonlara bağlı olarak ortaya çıkan ve otozomal resesif geçişli genetik bir hastalıktır. Hastalık salgı sistemini bozar ve birçok farklı sistemde hastalıklara yol açmaktadır Tek veya iki tarafta sperm kanallarının olmaması durumunda bu hastalarda kistik fibrozis hastalığı taşıyıcısı olma ihtimali çok yüksektir. Bu hastaların eşleri de aynı hastalığı taşıyorsa tüp bebek yöntemiyle doğacak çocuklarda ölümcül olabilen kistik fibrozis görülme ihtimali yüksektir. Bu hastalıktan şüphelenilen erkeklerin eşlerinde kistik fibrozis mutasyonu tetkiki uygulanmalıdır. Azoospermik kistik fibrozisli erkeklerde testisten sperm elde etme yöntemleri kullanılarak başarılı sonuçlar elde edilebilmektedir.

Periferik Karyotip Analizi

Azoospermik erkeklerin yaklaşık %10’unda periferik karyotip analizi sonucunda bir X kromozomunun fazladan bulunması  (47,XXY kromozom yapısı) ile ortaya çıkan Klinefelter Sendromu görülmektedir. Bu erkeklerde uzun boy, uzun kol ve bacaklar, göğüslerde büyüme, kadın tipinde yağlanma, vücut kıllanmasında azalma, testis boyutlarında ileri derecede küçülme ve azoospermi görülmektedir. Bu erkeklerde dokudan sperm elde etme yöntemleriyle tüp bebek tedavisinde başarılı sonuçlar alınmaktadır. Bununla birlikte yapılan çalışmalar doğan çocuklarda kromozomal bozuklukların olmadığını ortaya koymuştur.

Y Mikrodelesyon Testi

Kısır erkeklerde Y kromozomunun uzun kolu üzerinde bulunan genlerin silinmesi veya bu bölgelerin kırılması sonucunda şiddetli sperm üretim bozukluklarıyla beraber azoospermiye kadar ulaşan sperm sorunlarının ortaya çıktığı saptanmıştır.

Bu hastalardan elde edilen spermlerin yumurtayı dölleme ve gebelik şansı Y mikro delesyonu olmayanlarla aynı orandadır. Fakat Y mikrodelesyonuna sahip erkeklerin erkek çocukları olduğu taktirde babadan aktarılan Y kromozomu sebebiyle bu çocuklarda gelecekte infertilite problemi görüleceği unutulmamalıdır.

Varikosel

Varikosel; testislere ait toplar damarların (venler) genişlemesi durumudur. Erkeklerin %10-15 ‘inde görülebilmektedir. Bu erkeklerin bir kısmında şikayet yaratmakla birlikte, bir kısmında ise hiçbir şikayet yoktur. Varikosel erkeğe bağlı kısırlığın en sık görülen sebebi olmakla beraer en etkin tedavi edilebilen rahatsızlıktır. Kısır erkeklerin yüzde 30-40’ında varikosel görülmektedir. Normalde testisler vücuttan 2 derece daha soğuk bir ortamda skrotum (torbaların) içinde yerleşirler. Varikosel durumunda atardamarla gelen 37 derecedeki kan genişlemiş toplardamarlarda birikerek testilerde ısı artışına neden olabilir. Bu durum sperm üretiminde düşüklük, üretilen spermin kalitesinde azalma ve ağrılara sebep olur.

Tanı

Varikosel, üroloji muayenesinde testis etrafında genişlemiş damarların ele gelmesi ile belirlenebilir. Bazen hastalar testis çevresinde şişlik veya ağrı ile başvurabilir. Bazen varikosel çok hafif veya şüpheli olduğunda, ultrasonografi yöntemi ile tanı koyulabilir. Eğer varikosel belirlenirse spermiogram ile sperm üretiminde bozulma olup olmadığı incelenir. Sperm üretimi varikosel nedeniyle zarar görmüşse spermiyogram sonucunda sperm sayısında azalma, hareket ve yapısında bozulma görülebilir.

Tedavi

Hasta evli, çocuk sahibi ve bir şikâyeti yoksa takip edilir. Eğer sperm üretiminde bozulma belirlenirse genellikle ameliyat tavsiye edilir. Ameliyat anestezi altında yapılır. Genişlemiş toplar damarlar (venler) bulunarak, testisin atar damarı (arter) ve sperm kanalından ayırılır. Bu genişlemiş damarlar bağlanarak kesilir. Bu işlemden sonra sperm üretiminin spermiyogram sonuçlarına yansıması en az 3 aylık bir zaman gerektirir. Bu nedenle ameliyat sonrası sperm incelenmesi genellikle altıncı aydan önce yapılmaz.

Erkek kısırlığında, tüp bebek ile başarı elde edilebilir mi?

Tüp bebek tedavi yöntemlerine yönelen çiftlerin çoğunluğunda yaşanan bir sorun olan infertilite yani kısırlık çözümsüz bir sorun olmaktan çıkmıştır. Çiftlerin başvurdukları ilk görüşmeden itibaren hayat öyküleri, yaşadıkları hastalıklar ve genetik hastalıkları hakkında bilgi edinilir. Bu bilgiler sayesinde gerekli testler yapılarak çocuk sahibi olamama durumu tespit edilir ve tedavi yöntemleri belirlenerek uygulamalara başlanır. Kısırlığı tanımlayacak olursak; Bir yılı aşkın süredir düzenli cinsel hayatları olmalarına rağmen çocuk sahibi olamama ya da olup da düşükle sonuçlanan durumların yaşanmasına kısırlık denir. Kısırlık günümüzde bir sorun değil hastalık olarak tanımlanmaktadır. Belli bir cinsiyete mensup değildir. Kadında ve erkekte görülebilir. Önemli olan kısırlığa neden olan faktörlerdir.

Erkeklerde Kısırlık Nedenleri?

Erkeklerde kısırlık hastalığı çok farklı nedenlerden dolayı meydana gelebilir. İltihaba bağlı hastalıklar, genetik sorunlar, daha önce geçirilmiş cerrahi işlemler, doğum esnasında ortaya çıkan anormallikler, hormona bağlı hastalıklar ve kimyasal faktörler en sık gözlenen etkenlerdir. Ayrıca en sık karşılaşılan ve cerrahi işlemlerle iyi sonuçlar alınabilen varikosel yani damarlarda oluşan varisleşme de kısırlık belirtisi olmaktadır. Ayrıca alkol ve sigara kullanımı da erkekte üreme bozukluklarına neden olabilir. Kas geliştirmek için alınan doping ve steroid tarzı ilaçlar erkeklerde kısırlığa yol açabilir ve çocuk sahibi olmayı engelleyebilir. Doping tarzı ilaçlar özellikle hormonal hastalıklara neden olabilir. Bu tür ilaçların alınması vücutta üretim bozukluğuna neden olarak üretim organlarını etkisiz hale getiriyor. Erkeklerde kısırlığa özellikle çalıştığı iş ve günlük rutin davranışları da sebep olabilir. Çok sıcak ortamda çalışmak, sürekli oturarak çalışmak, kimyasal maddeler kullanılan işlerde çalışmak da kısırlığa neden olan önemli faktörlerden biridir.

Erkekte Kısırlığa Yol Açan Faktörler Nelerdir?

Erkeklerde meydana gelen kısırlık nedenlerini başlıca iki gruba ayırabiliriz.

  • Sperm üretiminde bozukluk
  • Spermi testislerden dışarı taşıyan kanallardaki sorunlar

Sperm Üretim Bozuklukları

  • Sperm sayısının düşük, hareketlerinin zayıf ve spermde şekil bozukluğu olması doğal yolla gebelik elde edilmesini zorlaştırır. Hatta bazen imkansız hale getirebilir. Sperm üretimini ve olgunlaşmasını etkileyen pek çok faktör vardır.

Varikosel

  • Testisin toplardamarlarında anormal gelişmeler varikosel adını alır. Varikosel ısı artışına neden olarak sperm üretimi ve hareketliliği bozabilir.

Enfeksiyonlar

  • Ergenlikte veya erişkin dönemde geçirilen kabakulak testislerde de orşite sebep olabilir. Bu durum sperm üretimini bozabilir.

İnmemiş Testis

  • Erkek çocukta doğumda testisler kanal içinden yerlerine inmiş olmalıdır. Doğum sonrası 1 yaşa kadar testisler torbalarına inmezse cerrahi ile yerlerine indirilmelidir. Aksi halde karınlarında ve testis kanalında kalan testisler ısıya maruz kalacağından sperm üretimi geri dönüşümsüz olarak bozulabilir ve bu durum testis kanserine de zemin hazırlar.

Çevresel Toksinler

  • Kanser tedavisi için kullanılan ilaç ve ışın tedavileri testiste sperm ana hücrelerinde hasara neden olarak sperm üretimi bozabilirler. Bu durum tedavi öncesi hastaya açıklanarak spermlerin dondurularak saklanması önerilmelidir.

İlaç Kullanımı ve Alışkanlıklar

  • Beyin sapını etkileyerek erkeklik hormonlarının üretimini ve dengesini bozan durumlar, karaciğer ve böbrek hastalıkları, geçirilen ateşli hastalıklar, hormon üretimini etkileyen ilaçlar, alkol, sigara ve uyuşturucu kullanımı, çok sıcak ortamlarda bulunmak, kimyasal madde ve radyasyon maruz kalmak sperm üretimini bozabilir.

Genetik Bozukluklar

  • Menisinde hiç sperm olmayan veya 5 milyondan az sperm bulunan erkekte genetik bozukluk olabilir. Bu durumda kromozom tayini ve Y kromozomunda mikrodelesyon taraması yapılması uygundur. Bu bozukluklar Y kromozomu yoluyla erkek çocuğa genetik geçiş gösterecek ve erkek çocuk ileride aynı sorunla karşılaşabilecektir. Bu gibi durumlarda PGT uygulamaları yardımcı olabilir.

Sperm Kanallarına Ait Bozukluklar

  • Spermin üretim yeri olan testislerden dışarı çıkmasını engelleyen tıkanıklıklar kısırlık nedeni olabilmektedir. Bu kanallar doğuştan gelişmemiş olabilir veya geçirilmiş enfeksiyon ve cerrahi operasyonlara bağlı olarak sonradan tıkanabilir. Sinir sistemi hastalıkları, şeker hastalığı, prostat, idrar kesesi ve kanalına ait geçirilmiş operasyonlar meninin dışarı atılamayıp idrar kesesine geri kaçmasına neden olarak kısırlığa neden olabilirler.

Erkeklerde Kısırlık Belirtileri

Erkeklerde kısırlık çoğu zaman belirti gösterebilir. Bunlar idrar yaparken yanma ve zorlanma olabilir. Bazı tedavi yöntemleri bu hastalıkların ilerlemesine de neden olur. Eczaneden doktor tavsiyesi olmadan alınan ilaçlar hastalığı tam olarak iyileştiremediği gibi prostat ve testislere sıçrayarak kısırlığa neden olur. Daha önceki zamanlarda geçirilmiş olan verem hastalığı da kısırlığa neden olabilir. Bu yüzden uzman bir doktora görünmeniz çocuk sahibi olamama durumu yaratan kısırlık hastalığı tedavisinde fayda sağlar.

Erkek Kısırlığın Tedavisi

Kısırlık tedavilerinde öncelikle basit ve sebebe yönelik tedaviler uygulanmaktadır. Tüp bebek tedavi yöntemlerinde erkeğin laboratuvar ortamında hazırlanan spermlerinin jinekolog tarafından kadının rahim içine, aşılama dediğimiz yöntem ile gerçekleştirilebilir. Durumu ağır olan erkeklerde mikroenjeksiyon yöntemi uygulamasıyla son çare olarak devreye girebilmektedir. Ve genellikle bu tedavi sayesinde günümüzde çocuk sahibi olan birçok çift bulunmaktadır. Tam olarak kısırlık durumunun çözülemediği hastalar nadir olsa da saydığımız faktörler çerçevesinde tedavisi mümkün olmaktadır. Genel olarak ülkemizde kısırlık tedavileri ileri teknoloji sayesinde ileri tetkik ve tedaviler uygulanmaktadır. Mikro cerrahi, endoskopi ve ilaç tedavileri sayesinde birçok çift tüp bebek tedavilerine gerek kalmadan çocuk sahibi olabilmektedir.

Write a Comment

Popular Posts

Testimonials

13 yıllık bebek hasretimiz, nihayet sonra erdi. Denediğimiz sayısız yöntem, sayısız klinikten sonra Recai hocama sonsuz teşekkürler!

Halime Uyar
Halime Uyar

This theme @healsoulHer şey en başta düşündüğümüzden daha hızlı, daha kolay ve mucizevi şekilde gerçekleşti. Recai bey ve ekibine çok teşekkürler!

Ersin Arslan
Ersin Arslan

Birkaç yıl önce bebek sahibi olmamız, sözde imkansızdı. ROSI tekniğiyle bebek sahibi olduk. Tüm Centrum ekibine çok teşekkür ederiz. =)

Esra Türk
Esra Türk
hqdefault